Kompensata faktur: wzór porozumienia i przykład dla spółki
Jak rozliczyć wzajemne faktury przez kompensatę? Przykład dla spółki, wzór porozumienia, dokumenty dla księgowego oraz zasady MPP przy częściowej zapłacie.
- Kategoria
- Księgowość
- Zaktualizowano
- Autor
- Norman
Kompensata faktur pozwala rozliczyć wzajemne należności bez przelewania tej samej kwoty w obie strony. Gdy Twoja spółka ma zapłacić kontrahentowi 18 450 zł, a on jest jej winien 12 300 zł, możecie rozliczyć 12 300 zł przez potrącenie. Do zapłaty przez spółkę pozostanie 6 150 zł. Potrzebna jest jednak podstawa rozliczenia i dokumentacja, a nie samo odjęcie liczb w arkuszu.
Ten poradnik dotyczy prostych rozrachunków handlowych dwóch firm w złotych, w szczególności sp. z o.o. prowadzącej księgi rachunkowe. Znajdziesz w nim przykład oraz tekst porozumienia do dostosowania. Stan źródeł: 16 listopada 2026 r.
Co oznacza kompensata należności i zobowiązań?
Dla Twojej spółki niezapłacona faktura sprzedaży jest należnością, a faktura zakupu zobowiązaniem. Jeśli obie dotyczą tego samego kontrahenta, można rozważyć ich wzajemne potrącenie. Niższa z kwot wyznacza zakres rozliczenia; ewentualna nadwyżka pozostaje do zapłaty.
Porównuj pozostałe kwoty brutto, po uwzględnieniu korekt i wcześniejszych płatności. Kwota pierwotnej faktury może już nie odpowiadać otwartemu zobowiązaniu. Jeśli kontrahent pokazuje inne wartości, najpierw przeprowadź uzgodnienie salda.
Sprawdź pełne nazwy i NIP. Dwie spółki z jednej grupy albo spółka i jej wspólnik to różne podmioty. Nie łącz ich faktur w prostym, dwustronnym porozumieniu tylko dlatego, że mają wspólnego właściciela.
Potrącenie ustawowe czy kompensata umowna?
Przy potrąceniu ustawowym punktem wyjścia jest art. 498 Kodeksu cywilnego. Przepis opisuje wzajemne wierzytelności, których przedmiotem są pieniądze albo rzeczy tej samej jakości oznaczone co do gatunku, wymagalność oraz możliwość dochodzenia przed sądem lub innym organem państwowym. Art. 499 przewiduje oświadczenie złożone drugiej stronie, bez konieczności uzyskania jej zgody. Skutek odnosi się do chwili, w której potrącenie stało się możliwe.
Kompensata umowna opiera się na uzgodnieniu stron. W porozumieniu określacie wierzytelności, datę rozliczenia i sposób zapłaty nadwyżki. Właśnie temu wariantowi służy wzór poniżej. Nie wysyłaj go jako rzekomo skutecznego jednostronnego oświadczenia, jeśli druga strona nie zaakceptowała propozycji.
Przed wyborem wariantu przeczytaj umowę handlową. Sporne kwoty, zajęcie wierzytelności, cesja, przedawnienie lub postępowanie upadłościowe wymagają odrębnej oceny. Prosty wzór nie rozstrzyga tych sytuacji. Nie zakładaj też, że brak odpowiedzi kontrahenta automatycznie oznacza zgodę na umowę.
Przykład: dwie faktury i 6 150 zł dopłaty
Załóżmy, że spółki A i B uzgodniły rozliczenie na 16 listopada. Obie faktury są wymagalne, nie ma korekt, wcześniejszych wpłat ani odsetek objętych porozumieniem. To przykład obliczeniowy, nie opis klienta Normana.
| Dokument | Kto ma zapłacić komu? | Otwarte brutto | Kompensata | Pozostaje |
|---|---|---|---|---|
| Faktura B/11/2026 | A płaci B | 18 450 zł | 12 300 zł | 6 150 zł |
| Faktura A/8/2026 | B płaci A | 12 300 zł | 12 300 zł | 0 zł |
Po skutecznym rozliczeniu B nie przelewa 12 300 zł do A. A płaci B jedynie 6 150 zł. Dział finansowy powinien wyłączyć potrącone kwoty z przygotowanej paczki przelewów i przypomnień o zaległości. Inaczej uzgodniony dokument może zostać rozliczony drugi raz.
Jeśli z faktury B/11/2026 wcześniej zapłacono już 3 000 zł, zacznij od otwartej kwoty 15 450 zł. Dopiero od niej odejmij kompensatę. Wynik wyniesie 3 150 zł, a nie 6 150 zł. Przy kilku fakturach pokaż przypisanie potrącenia do każdej pozycji, zamiast zostawiać wyłącznie sumę zbiorczą.
Co przygotować przed podpisaniem porozumienia?
- Zbierz dokumenty źródłowe. Faktury, korekty oraz informacje o częściowych płatnościach powinny wyjaśniać każdą kwotę w zestawieniu.
- Ustal datę i zakres. Wskaż, które wierzytelności rozliczacie oraz czy uzgodnienie obejmuje wyłącznie należności główne. Odsetki i inne obciążenia rozpatrz osobno.
- Sprawdź reprezentację. Ustal, kto może zawrzeć porozumienie w imieniu każdej firmy, zgodnie z jej zasadami reprezentacji lub pełnomocnictwem.
- Policz pozostałą zapłatę. Wskaż stronę zobowiązaną do dopłaty, termin oraz sposób płatności. Sprawdź MPP przed przygotowaniem przelewu.
- Przekaż ten sam komplet obu księgowościom. Zapisz numer dokumentu kompensaty, datę akceptacji i miejsce przechowywania załączników.
Warto wskazać jedną osobę odpowiedzialną za zamknięcie sprawy. Jej zadaniem jest uzyskanie zaakceptowanego porozumienia, przekazanie go księgowemu i dopilnowanie dopłaty. Samo wysłanie projektu nie zamyka rozrachunku.
Wzór porozumienia o kompensacie do skopiowania
Poniższy przykład dotyczy dwóch istniejących wierzytelności w PLN. Uzupełnij pola i dołącz wykaz dokumentów. Nie używaj go bez zmian do kompensaty trójstronnej, walutowej albo wierzytelności spornych.
Porozumienie o kompensacie wzajemnych wierzytelności nr [numer]
Zawarte w dniu [data] pomiędzy: [pełna nazwa A, adres, NIP, reprezentacja] oraz [pełna nazwa B, adres, NIP, reprezentacja].
Strona A posiada wobec strony B wierzytelność z faktury [numer, data wystawienia, termin płatności], której nierozliczona kwota wynosi [kwota] PLN. Strona B posiada wobec strony A wierzytelność z faktury [numer, data wystawienia, termin płatności], której nierozliczona kwota wynosi [kwota] PLN.
Strony uzgadniają potrącenie wskazanych wierzytelności do kwoty [kwota] PLN ze skutkiem na dzień [data]. W tym zakresie obie wierzytelności wygasają. Porozumienie obejmuje wyłącznie wskazane należności główne i nie rozstrzyga odsetek ani innych roszczeń.
Po kompensacie do zapłaty pozostaje [kwota] PLN przez stronę [A/B] na rzecz strony [A/B], z faktury [numer]. Strony uzgadniają zapłatę do [data] na [rachunek], z zastosowaniem MPP, jeśli jest wymagany.
Załącznik: wykaz faktur, korekt i wcześniejszych rozliczeń uwzględnionych w kwotach powyżej.
Za stronę A: [imię, nazwisko, funkcja, podpis]. Za stronę B: [imię, nazwisko, funkcja, podpis].
Po uzupełnieniu przeczytaj tekst z perspektywy każdej strony: kto ma należność, kto zobowiązanie i kto wykonuje dopłatę. Najczęstszy praktyczny błąd to zamiana stron przy poprawnie policzonej różnicy.
Jak przekazać kompensatę do księgowania?
Stanowisko KSR dotyczące rozrachunków z kontrahentami, część 7.3, opisuje rozliczenie należności w korespondencji ze zobowiązaniem wobec tego samego kontrahenta. Przekaż księgowemu dokument kompensaty oraz powiązane faktury. Rozliczane są rozrachunki; samo potrącenie nie oznacza nowej sprzedaży.
Nie wystawiaj kolejnej faktury VAT tylko po to, aby udokumentować kompensatę. Nie twórz też fikcyjnej operacji bankowej. Potrącona część została rozliczona bez przelewu, a rzeczywisty wyciąg bankowy potwierdzi jedynie ewentualną dopłatę.
Art. 21 i 22 ustawy o rachunkowości wymagają rzetelnego, kompletnego dowodu operacji. Księgowy sprawdza jego dane, datę, kwoty i kwalifikację do ksiąg. Po ujęciu porównaj otwarte pozycje po obu stronach. Zachowaj pierwotne faktury, nawet gdy ich saldo wynosi już zero.
Kompensata a split payment: sprawdź dopłatę
Art. 108a ust. 1d ustawy o VAT wyłącza obowiązkowy MPP w zakresie potrąconych kwot. Ministerstwo Finansów w objaśnieniach Slim VAT, część 3.2 potwierdza również potrącenia umowne oraz potrzebę udokumentowania ich wykonania.
W naszym przykładzie załóż dodatkowo, że cała faktura B/11/2026 obejmuje towary lub usługi z załącznika nr 15 i spełnia warunki obowiązkowego MPP. Faktura opiewa na 18 450 zł brutto. Potrącone 12 300 zł jest wyłączone z MPP, ale pozostałe 6 150 zł trzeba zapłacić zgodnie z zasadami MPP. Nie porównuj samej dopłaty z progiem 15 000 zł, pomijając wartość faktury.
Przed rzeczywistym przelewem sprawdź też rachunek na białej liście VAT. Jeżeli wcześniej zastosowano ulgę na złe długi, zgłoś księgowemu rozliczenie faktury. Nie pozostawiaj jej jako nieuregulowanej tylko dlatego, że nie wpłynął przelew.
Gdzie może pomóc AI w codziennej pracy?
W Normanie możesz pytać o faktury i operacje na podstawie danych firmy. Zacznij od sprawdzenia, które faktury pozostają nieopłacone, a następnie porównaj odpowiedź z dokumentami i zestawieniem kontrahenta.
To przygotowanie materiałów do decyzji. Uzgodnienie kompensaty, sprawdzenie reprezentacji, kwalifikacja księgowa i dopłata pozostają odrębnymi krokami. Do zamknięcia sprawy potrzebujesz zaakceptowanego dokumentu albo skutecznego oświadczenia oraz potwierdzenia, że rozliczenie uwzględniono w księgach.
Często zadawane pytania
- Czy musi być zgoda na kompensatę?
- Przy potrąceniu ustawowym, jeżeli spełnione są jego warunki, zgoda drugiej strony nie jest potrzebna. Składasz jej oświadczenie. Kompensata umowna wymaga natomiast porozumienia stron co do wierzytelności, kwoty i daty rozliczenia. Samo wysłanie propozycji umowy nie oznacza jej przyjęcia.
- Czy kompensata wymaga podpisu obu stron?
- Podpis drugiej strony nie jest warunkiem potrącenia ustawowego. Zachowaj jednak treść oświadczenia i dowód jego doręczenia. Przy porozumieniu umownym utrwal akceptację obu stron; w przedstawionym wzorze przewidziano podpisy osób uprawnionych do reprezentacji. Wymaganą formę sprawdź także w umowie łączącej firmy.
- Jak udokumentować kompensatę faktur?
- Połącz oświadczenie lub porozumienie z wykazem konkretnych faktur, ich pozostałymi kwotami, datą i wartością potrącenia oraz saldem po rozliczeniu. Dołącz korekty i wcześniejsze wpłaty, jeżeli zmieniają kwoty. Księgowy kwalifikuje dokument do ujęcia w księgach i wskazuje sposób rozliczenia rozrachunków.
- Czy faktury z MPP można kompensować?
- Tak. Art. 108a ust. 1d ustawy o VAT wyłącza obowiązkowy MPP w zakresie rzeczywiście potrąconych kwot. Jeżeli pozostaje dopłata z faktury objętej obowiązkowym MPP, zapłać ją zgodnie z zasadami MPP. Zachowaj dokumentację potwierdzającą potrącenie; sama adnotacja na fakturze nie zastępuje rozliczenia.
Sprawdzaj faktury na podstawie danych firmy
Zapytaj Normana o faktury i operacje. Przygotuj dokumenty do weryfikacji z księgowym i kontrahentem.